Er is een tekort aan woningen, de duurzaamheidsdoelstellingen moeten worden gehaald en defensie vraagt om meer ruimte. Hoe je het ook wendt of keert: Nederland heeft simpelweg niet genoeg ruimte om alle ambities afzonderlijk te realiseren. Alleen door data en opgaven slim te combineren, kunnen we het groeiende aantal vraagstukken het hoofd bieden en de schaarse ruimte optimaal benutten. Dat is precies het speelveld van Geonovum. Wij spraken met directeur Friso Penninga.

In Nederland opereren talloze stakeholders, elk met hun eigen doelen en belangen. Dat leidt tot een voortdurende strijd om de vierkante meter, vertelt Penninga. Want lang niet alles past. Zo berekende de Provincie Gelderland dat, als alle opgaven afzonderlijk de ruimte zouden krijgen die ze nodig hebben, er meer dan twee keer de oppervlakte van de provincie nodig zou zijn.

De brug tussen beleid en uitvoering
Al meer dan twintig jaar ondersteunt Geonovum beleidsmakers bij het maken van weloverwogen keuzes voor de inrichting van de fysieke leefomgeving. Penninga werkt er inmiddels dertien jaar, waarvan de laatste twee als directeur. Waar op nationaal niveau doelen worden vastgesteld, vertaalt Geonovum deze samen met lokale overheden en uitvoerende partijen naar concrete, toepasbare inzichten. Daarmee vormt de organisatie een belangrijke schakel tussen beleid en praktijk.

De enorme hoeveelheid beschikbare data over onze leefomgeving wordt door Geonovum samengebracht tot één consistent informatiebeeld: wat was er, wat is er en wat kan er komen. Door verschillende toekomstscenario’s te simuleren, worden niet alleen keuzes inzichtelijk, maar ook de effecten ervan. Dit stelt beleidsmakers in staat om beter onderbouwde beslissingen te nemen en vooruit te kijken in plaats van alleen te reageren op het heden.

Samenwerken in een veld vol uitlopende belangen
Nederland behoort volgens Penninga tot de koplopers op het gebied van open data. Tegelijkertijd valt er nog veel te winnen in het daadwerkelijk informatiegestuurd aanpakken van maatschappelijke vraagstukken. Samenwerking is daarbij cruciaal.

Belangen kunnen elkaar namelijk flink in de weg zitten, vertelt hij. Neem de landbouw: na de Tweede Wereldoorlog werd sterk ingezet op voedselproductie, later uitgebreid met export. Minder produceren kan ruimte opleveren, maar heeft ook economische gevolgen. Tegelijkertijd vraagt het terugdringen van stikstof om minder intensieve landbouw, wat weer invloed heeft op woningbouw en natuurontwikkeling. Dit soort dilemma’s maken duidelijk dat oplossingen alleen mogelijk zijn als alle betrokken partijen onderdeel zijn van het proces.

Naast technologische expertise richt Geonovum zich daarom sterk op het verbinden van organisaties en stakeholders. Per vraagstuk brengt de organisatie publieke en private partijen samen en zorgt ervoor dat zij dezelfde taal spreken. Private partijen spelen daarbij een belangrijke rol, benadrukt Penninga, omdat zij vaak beschikken over data die overheden niet hebben. Tijdens de coronapandemie wilden burgemeesters bijvoorbeeld weten of inwoners thuisbleven – die informatie was in handen van telecombedrijven. Of neem het vergroenen van steden: overheden hebben slechts zicht op een klein deel van alle bomen – alleen diegene waar zij verantwoordelijk voor zijn.

Penninga vergelijkt het met een supermarkt: door kennis en data te delen kan je precies die ingrediënten in je mandje gooien die nodig zijn om tot een totaalbeeld te komen.

Vertrouwen als fundament
Vertrouwen loopt als een rode draad door het werk van Geonovum. Allereerst in de rol van de organisatie zelf: een onafhankelijke gespreksleider en strategische kennispartner, zonder eigen belangen. Juist daarom werkt Geonovum – ondanks de grote impact die wordt gemaakt – bewust met een relatief klein team.

Daarnaast is vertrouwen in de dataprocessen van het bedrijf essentieel. Technologie zoals AI speelt een grote rol – is al dan niet een voorwaarde – maar roept ook vragen op over transparantie. Geonovum maakt het daarom prioriteit om alle stappen in een traject inzichtelijk te maken – van databronnen tot afwegingen – zodat beslissingen herleidbaar en controleerbaar zijn.

Ook tussen samenwerkende partijen is vertrouwen cruciaal. Zij moeten elkaar aanvullen in plaats van beconcurreren. De rol van Geonovum is daarbij volgens Penninga te vergelijken met die van een relatietherapeut: partijen helpen elkaar te begrijpen, uit te gaan van dezelfde feiten en samen tot een gedragen oplossing te komen.

Dat is niet altijd eenvoudig, geeft Penninga toe. Het vraagt lef om over eigen belangen heen te stappen en integraal te denken en handelen – zeker voor de overheid die handelt vanuit verschillende ministeries. Maar juist die integrale benadering is nodig om de complexe ruimtelijke vraagstukken van Nederland aan te pakken. Penninga ziet het als zijn missie om hen te helpen om de potentie van informatiegestuurd werken de komende jaren verder te benutten en zo bij te dragen aan een duurzame, leefbare en economisch sterke toekomst.