Een nieuwe wereldoorlog? Dat nooit meer. Een grootschalig virus dat de wereld in haar greep houdt? Dat zal ons niet gebeuren. Lange tijd leefde dit gevoel in Nederland en daarbuiten. Maar de COVID-pandemie en toenemende geopolitieke spanningen hebben dit beeld veranderd.
SES (Stichting Extra Samen), voorheen Stichting Extra ZorgSamen, speelt in op deze nieuwe realiteit. De organisatie bouwt aan cruciale extra capaciteit in zorg, techniek, logistiek en veiligheid, zodat Nederland ook tijdens crises blijft functioneren. Bestuurder Charlotte de Schepper vertelt hoe deze ontwikkeling tot stand kwam en waarom dit nu belangrijker is dan ooit.
De oorsprong: een tekort aan zorgpersoneel
Tijdens de coronacrisis werd pijnlijk duidelijk dat Nederland niet goed voorbereid was op een grootschalige zorgcrisis. Het tekort aan zorgpersoneel maakte het noodzakelijk om snel op te schalen en creatieve oplossingen te vinden. Uit deze situatie ontstond het burgerinitiatief uitgevoerd door SES. Het doel: het opbouwen van een Nationale Zorgreserve. Het initiatief kreeg al snel landelijke erkenning en werd gesubsidieerd door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Volgens De Schepper zijn er in Nederland wel veel mensen met zorgachtergronden, maar ontbrak het aan een structureel bestand en systeem van matching, waarop in tijden van crisis direct kan worden teruggevallen. De stichting vulde dit gat door de opzet van een zorgreserve en door samen te werken met brancheverenigingen, onderwijsinstellingen, beroepsorganisaties, bedrijven en pensioenfondsen. Daarmee worden zowel zorgprofessionals (in opleiding), werkzaam inde zorg of in een ander beroep,als gepensioneerde zorgmedewerkers actief betrokken. “Er zijn mensen met de noodzakelijke competenties die zich extra in willen zetten, maar ook gepensioneerden die hun waardevolle kennis, ervaring en tijd willen inzetten wanneer dat nodig is,” aldus De Schepper. “Dat is ontzettend waardevol om Nederland draaiende te houden in tijden van nood.”
Niet alleen de zorgsector speelt een rol. Ook het bedrijfsleven is nauw betrokken bij het initiatief. Organisaties zoals Cap Geminialsook samenwerkingsverbanden als Infra Capacity Alliance (ICA) en MBO’s werken mee aan de doorontwikkeling van het model. Deze organisaties kunnen tijdens crises tijdelijk mogelijk minder operationeel zijn, zoals tijdens de coronaperiode. Hun personeel en middelen kunnen dan bijvoorbeeld deels worden ingezet om Nederland te ondersteunen. Ze benadrukt: “Het is echt een ‘van, voor en door’-concept. Samen met alle betrokken organisaties dragen we de verantwoordelijkheid voor het succes.”
Ten slotte vertelt De Schepper over het belang van langdurige steun vanuit de overheid. Dit blijft essentieel om deze structuren duurzaam op te bouwen en te behouden, ook in de koude fase (zo lang er nog geen crisis is) vanuit deze maatschappelijke stichting.
Behoud van alle essentiële sectoren tijdens crises
De stichting is verantwoordelijk voor de volledige infrastructuur rondom de burgerreservisten. Dit omvat onder andere identiteits- en diplomacontroles, de ontwikkeling van crisisprotocollen, het boeien en binden van de deelnemers en het actueel houden van vaardigheden bij de deelnemers, met een kosteloos aanbod van trainingen en cursussen. De Nationale Zorgreserve is in de loop der tijd steeds verder ontwikkeld en opgeschaald en inmiddels telt de zorgreserve meer dan 5.500 (oud)zorgprofessionals.
De succesformule creëerde daarmee nieuwe kansen: het beproefde model van de Nationale Zorgreserve als basismodel voor meerdere burgerreserves. Nederland kent namelijk meer sectoren die tijdens crises essentieel zijn. Het afgelopen jaar is daarom op verzoek van het Ministerie van Defensie gebruikt om te onderzoeken, op basis van de NCTV crisisscenario’s, welke extra reserves nodig zijn om daarop voorbereid te zijn en hoe deze handig op basis van het model kunnen worden opgezet. “In deze verkenning zijn we uitgekomen op een techniek-, logistiek- en veiligheidreserve naast de zorgreserve om deze éénduidig voor ons Koninkrijk vorm te geven. Bij verschillende crisisscenario’s kun je denken aan pandemieën, klimaatcrises en oorlogssituaties. Met deze uitbreiding naar meerdere burgerreserves dekte de naam Extra ZorgSamen de lading niet meer en ging de organisatie in maart 2026 verder als SES . “Voor elke situatie waarin het algemeen belang boven het maatschappelijke belang gaat, is een reserve nodig,” vertelt De Schepper. “En die moet juist worden opgebouwd op het moment dat het ijzer heet is voor momentum en motivatie, maar vooral in de koude fase – wanneer er nog geen sprake is van een crisis.”
Innovatie, samenwerking en impact
De stichting blijft continu innoveren: naast uitbreiding naar verschillende sectoren wordt momenteel gekeken hoe groei kan worden versneld en het model ook voor andere landen een voorbeeld kan zijn. Daarnaast wordt gewerkt aan een nieuwe formule die inzicht geeft in de optimale omvang van reserves per sector, op basis van verschillende scenario’s en variabelen. Dit maakt het mogelijk om gerichter te plannen en werven, en beter in te spelen op toekomstige behoeften.
Waar het concept draait om verbinding, kan dit volgens De Schepper ook op Europees niveau een belangrijke oplossing bieden. “Geen enkel land is groot genoeg om alleen de benodigde actie te ondernemen,” stelt ze. Verschillen tussen landen, zoals taal en infrastructuur, maken samenwerking soms lastig. Toch ziet zij juist in samenwerking kansen voor versnelling en verbetering. Ze spreekt daarbij over een vorm van nauwere Europese samenwerking, waarin landen gezamenlijk optrekken in plaats van afzonderlijk.
De Schepper kijkt met trots terug op wat de stichting heeft bereikt. Wat begon als een burgerinitiatief is uitgegroeid tot een landelijk gedragen model met grote maatschappelijke waarde. Specifiek noemt zij de intrinsieke motivatie van deelnemers om bij te dragen aan de samenleving als iets bijzonders. “De stichting stimuleert solidariteit,” besluit De Schepper. “En dat is hard nodig in tijden zoals deze.”
